Ekranların Büyülü Dünyası: Çocuklar Neden Bu Kadar Bağımlı? Suçlu Teknoloji mi, Tutumlar mı?

Günümüzde çocukları ellerinde tabletle, gözleri ekranlara kilitlenmiş halde görmek artık şaşırtıcı değil. Peki ama çocuklar bu ekranlara neden bu kadar bağlı? Ve daha da önemlisi, bu durumun ardında yatan gizli kahraman(ya da bazen anti-kahraman) kim? Cevap: Ebeveyn tutumları.

Teknoloji Bağımlılığı mı, Duygusal Açlık mı?

Çocuklar doğdukları andan itibaren ilişki kurmaya, görülmeye ve anlaşılmaya ihtiyaç duyarlar. Eğer bu temel ihtiyaçları yeterince karşılanmazsa, alternatif bir "dünya" aramaya başlarlar. Bu alternatif bazen bir tablet oyunu olur, bazen sonsuz videolarla dolu YouTube.

Çünkü ekranlar yargılamaz, hemen karşılık verir, sıkılmadan saatlerce eşlik eder. Yani çocuğun gözünden bakarsak: "Benimle her zaman ilgilenen, beni eğlendiren bir arkadaş."

Ama işte burada asıl mesele başlıyor: Çocuğun asıl ihtiyacı ekran değil, bağlılık hissi. Yani bir ebeveynin sıcaklığı, ilgisi ve sınırları.

Ebeveyn Tutumları: Teknoloji Bağımlılığının Görünmez El(leri)

Ebeveyn tutumları çocukların teknolojiyle olan ilişkilerini doğrudan etkiler. Gelin birkaç yaygın tutuma göz atalım:

🔹 Aşırı Serbest Tutum: "Ne isterse yapsın, yeter ki sessiz olsun."

Bu tutumda ebeveyn, çocuğun ekran süresini kontrol etmez. Neden mi? Çünkü ekran, ebeveyn için bir "bakıcıya" dönüşmüştür. Yorucu bir günün ardından bir dizi izlemek ya da iş yetiştirmek isteyen bir anne-baba için çocuk sessizce tabletle oynuyorsa, her şey yolundadır. Ama bu konfor, uzun vadede çocuğun sosyal ve duygusal gelişimini gölgeler.

🔹 Aşırı Otoriter Tutum: "Ekran yasak! Asla, asla, asla!"

Katı kurallar, çoğu zaman ters teper. Hiçbir açıklama yapılmadan getirilen yasaklar, çocuğun merakını artırır. Ekran cazibesini daha da büyütür. Çünkü yasak olan, her zaman daha çekicidir.

🔹 Tutarsız Tutum: "Bazen izin veririm, bazen çok kızarım."

Tutarsızlık çocuk için en kafa karıştırıcı ortamdır. Bugün 2 saat ekran serbest, yarın 10 dakika için azar… Bu durum çocukta kaygı ve güvensizlik yaratır. Ayrıca sınır kavramı gelişmediği için ekranla ilişkisi düzensiz olur.

Peki, Ne Yapmalı? Sağlıklı Ekran Kullanımı İçin Ebeveynlere 5 Altın Öneri:

Model olun. Siz sürekli telefona bakıyorsanız, çocuğunuzun kitap okumasını beklemek biraz haksızlık olabilir.
Net ama esnek sınırlar koyun. Örneğin, "Akşam yemeğinden sonra 30 dakika oyun oynayabilirsin."
Alternatifler sunun. "Ekran yok" demek yerine "Hadi birlikte legoyla oynayalım" gibi öneriler getirin.
Ekranı ceza ya da ödül olarak kullanmayın. Bu tutum, ekranın değerini artırır.
Bağ kurun. Günlük 15 dakikalık kaliteli ve dikkatli bir iletişim, ekranların verebileceği "ilgi illüzyonunun" çok ötesindedir.
Teknoloji Değil, İlişki Bağımlılık Yaratır

Teknolojiyi tamamen suçlamadan önce bir adım geri çekilip şunu sormakta fayda var: "Ben çocuğumun duygusal ihtiyaçlarını yeterince görebiliyor muyum?" Çünkü ekranlar, çoğu zaman bir semptomdur. Altta yatan ihtiyaç ise çoğunlukla bağlılık, ilgi ve güvenli sınırlardır.

Ekranı kısıtlamak yerine çocuğunuzla kurduğunuz ilişkiyi güçlendirin. Unutmayın, çocuklar ekranları değil, anlaşıldıkları ve sevildikleri anları hatırlar.

KAYNAKÇA

-Akgün, E., & Özgür, H. (2021). Ebeveyn tutumları ile çocuklarda ekran bağımlılığı arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(2), 315-335. https://doi.org/10.37217/tebd.987654

-Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56-95. https://doi.org/10.1177/0272431691111004

-Gentile, D. A., Coyne, S., & Walsh, D. A. (2011). Media violence, physical aggression, and relational aggression in school-age children: A short-term longitudinal study. Aggressive Behavior, 37(2), 193–206. https://doi.org/10.1002/ab.20380

-Kardefelt-Winther, D. (2017). How does the time children spend using digital technology impact their mental well-being, social relationships and physical activity? An evidence-focused literature review. Innocenti Discussion Paper 2017-02, UNICEF Office of Research. https://www.unicef-irc.org/publications/925/

-Yılmaz, M., & Yumuşak, N. (2020). Ebeveynlerin dijital medya kullanımı ve çocuklarına etkileri. Aile ve Toplum Dergisi, 21(1), 45-60.