Çocukluk Deneyimleri Yetişkinlikte Anksiyeteyi Nasıl Şekillendirir?

Kaygının Kökeni: Çocukluk Deneyimleri Yetişkinlikte Anksiyeteyi Nasıl Şekillendirir?

Kaygı çoğu zaman yetişkinlikte fark edilen bir sorun gibi algılanır. “Ben hep kaygılıyım, demek ki yapım böyle” düşüncesi oldukça yaygındır. Ancak psikoloji alanındaki araştırmalar, kaygı ve anksiyetenin kökenlerinin çoğu zaman çocukluk dönemine uzandığını göstermektedir.

Güvende Hissetmek Kaygının Temelini Belirler

Bir bebek için dünya bilinmez ve kontrol edilemez bir yerdir. Açlık, korku ya da yalnızlık hissettiğinde ona güven veren kişiler ebeveynleridir. Anne-babanın tutarlı, şefkatli ve duyarlı yaklaşımı, çocuğun dünyayı güvenli bir yer olarak algılamasını sağlar. Bu güven duygusu, ilerleyen yıllarda stresle baş etme becerisinin temelini oluşturur.

Ancak ebeveyn tepkileri tutarsız, aşırı kaygılı ya da duygusal olarak uzak olduğunda çocuk “dünya güvenilir değil” mesajını içselleştirebilir. Kaygının temelleri çoğu zaman bu erken deneyimlerle atılır.

Aşırı Koruyucu ya da İlgisiz Ebeveynlik Kaygıyı Artırabilir

Ebeveyn tutumlarında iki uç yaklaşım, çocukta kaygı gelişme riskini artırabilir:

• Aşırı koruyucu ebeveynlik: Çocuğun kendi başına deneyim yaşamasına izin verilmez. Bu durum, çocuğun dış dünyayı tehlikeli algılamasına yol açabilir.

• İlgisiz veya ihmalkâr ebeveynlik: Çocuğun duygusal ihtiyaçlarının yeterince karşılanmaması, yalnızlık ve güvensizlik duygularını besler.

Her iki durumda da çocuk, yetişkinlikte kaygı ve anksiyete sorunlarına daha yatkın hale gelebilir.

Kaygı Öğrenilen Bir Tepki Olabilir

Çocuklar yalnızca yaşadıklarıyla değil, gözlemledikleriyle de öğrenir. Sürekli endişeli, felaket senaryoları kuran ebeveynlerle büyüyen çocuklar, olaylara benzer bir kaygı filtresiyle yaklaşmayı öğrenebilir. Bu durum, ilerleyen yaşlarda sürekli tetikte olma ve zihinsel yorgunluk hissiyle kendini gösterebilir.

Güvenli Bağlanma Kaygıya Karşı Koruyucudur

Araştırmalar, çocuklukta ebeveyniyle güvenli bağ kuran bireylerin yetişkinlikte stresle daha sağlıklı baş edebildiğini göstermektedir. Güvenli bağlanma; duyguları düzenleyebilme, gerektiğinde destek isteyebilme ve zorlayıcı durumlar karşısında daha esnek olabilme becerilerini güçlendirir.

Sonuç

Anksiyete yalnızca kişilikle açıklanabilecek bir durum değildir. Çocuklukta kurulan ilişkiler, ebeveyn tutumları ve evdeki duygusal iklim, kaygının gelişiminde önemli bir rol oynar. Bu nedenle çocuklara erken yaşta sevgi, ilgi, güven ve sağlıklı sınırlar sunmak; onların yalnızca bugünkü değil, yetişkinlikteki ruhsal dayanıklılıkları için de önemli bir yatırımdır.

KAYNAKÇA

• Kerns, K. A., & Brumariu, L. E. (2013). Is insecure parent–child attachment a risk factor for the development of anxiety in childhood or adolescence? Child Development Perspectives, 7(1), 12–17. https://doi.org/10.1111/cdep.12054

• Yaffe, Y. (2021). A narrative review of the relationship between parenting and children’s anxiety. International Journal of Adolescence and Youth, 26(1), 491–503. https://doi.org/10.1080/02673843.2021.1980067

• Zdebik, M. A., et al. (2022). Childhood behavioral inhibition and attachment: Links to generalized anxiety disorder. Frontiers in Psychology, 13, 933213. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.933213

• Pan, B., et al. (2025). The impact of maternal parenting stress on early childhood development: The mediating role of maternal depression and the moderating effect of family resilience. BMC Psychology, 13, 277. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02575-6

• Shek, D. T. L., et al. (2025). Is parental anxiety related to child anxiety? Insights from a four-wave longitudinal study. Frontiers in Psychiatry, 16, 1570652. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1570652